Hierarchia normatywna dokumentów DIA¶

Status dokumentu¶

Pole	Wartość
`policy-id`	`DIA-NORM-HIER-001`
`typ`	Uzupełnienie sekcji "Moc normatywna i wykładnia" Konstytucji
`wersja`	0.1.0-draft
`autor`	DIA / Orbiplex
`data`	2026-03-10

1. Cel dokumentu¶

Niniejszy dokument precyzuje hierarchię normatywną dokumentów projektu DIA/Orbiplex, rozstrzygając niejednoznaczność co do mocy wiążącej poszczególnych źródeł. Stanowi propozycję rozszerzenia sekcji "Moc normatywna i wykładnia" Konstytucji (punkty 4-6).

2. Hierarchia normatywna¶

Dokumenty projektu tworzą następujące poziomy mocy normatywnej. Dokument niższego poziomu nie może osłabiać, zawężać ani reinterpretować dokumentu wyższego poziomu bez formalnej procedury zmiany odpowiedniego poziomu.

Poziom 0 - Rdzeń nienegocjowalny¶

Artykuły Konstytucji wymienione w klauzuli wieczności (patrz: ENTRENCHMENT-CLAUSE.md). Ich zmiana, zawieszenie lub reinterpretacja zawężająca wymaga jednomyślności wszystkich federacji uczestniczących w procesie zmiany oraz niezależnego kontradyktoryjnego przeglądu (ang. adversarial review).

Rdzeń nienegocjowalny obejmuje co najmniej:

Art. I.5 - żaden cel operacyjny ani finansowy nie unieważnia godności, bezpieczeństwa i prawa do wyjścia.
Art. II.1-3 - godność, ochrona życia, moc systemu przechodzi przez człowieka.
Art. III.1-5 - suwerenność danych, lokalny tryb domyślny (ang. local-first), eksport, prawo do wyjścia, prawo do odgałęzienia (ang. fork).
Art. XIV.1 - domyślna hierarchia wartości.

Poziom 1 - Konstytucja¶

Pozostałe artykuły dokumentu doc/normative/40-constitution/CONSTITUTION.md. Zmiana wymaga procedury opisanej w Art. XVI: jawne uzasadnienie, analiza skutków, opis odwracalności, ślad procesu decyzyjnego, okres próbny dla zmian o wysokiej stawce.

Poziom 2 - Źródła wykładni¶

Dokumenty doc/normative/30-core-values/CORE-VALUES.md, doc/normative/30-core-values/CORE-VALUES.md oraz doc/normative/20-vision/VISION.md.

Służą interpretacji Konstytucji, ale nie tworzą nowych obowiązków ani uprawnień wykraczających poza ramy Konstytucji. Sekcje tych dokumentów dzielą się na dwie kategorie:

[wartość] - wyrażenie zasady etycznej lub architektonicznej; ma moc wykładniczą przy interpretacji Konstytucji.
[mechanizm - hipoteza] - opis proponowanego mechanizmu (np. Creator Credits, attribution graph, krzywe reputacji); nie ma mocy normatywnej do czasu walidacji empirycznej i formalnego przyjęcia przez federację.

Zmiana dokumentów Poziomu 2 wymaga jawnego uzasadnienia i przeglądu spójności z Konstytucją, ale nie wymaga pełnej procedury zmiany konstytucyjnej.

Poziom 3 - Ustawy wykonawcze¶

Dokumenty operacyjne o mocy wiążącej w ramach federacji:

AUTONOMY-LEVELS.md - gradient autonomii agentów
ABUSE-DISCLOSURE-PROTOCOL.md - próg, zakres i procedura warunkowej jawności odpowiedzialności za nadużycia
EXCEPTION-POLICY.md - procedura, model danych i monitoring wyjątków
FEDERATION-MEMBERSHIP-AND-QUORUM.md - definicja federacji uprawnionej do głosu, statusów aktywności oraz reguł quorum i veta
ROOT-IDENTITY-AND-NYMS.md - model tożsamości pierwotnej, nymów, poziomów pewności i delegacji między urządzeniami
IDENTITY-ATTESTATION-AND-RECOVERY.md - pierwsze poświadczenie, pamięć wcześniejszego poświadczenia, fraza odzyskiwania i rekonstrukcja anchor-identity
ATTESTATION-PROVIDERS.md - mapowanie metod poświadczenia na klasy weak / strong i maksymalne poziomy IAL
IDENTITY-UPGRADE-ANOMALY-SIGNALS.md - minimalny katalog sygnałów anomalii, reakcji i review dla upgrade poświadczenia, zwłaszcza phone -> strong
IDENTITY-UNSEALING-BOARD.md - Federacja Izb Pieczęciowych, progi nym -> node-id i node-id -> root-identity, quorum oraz split-knowledge
UNSEAL-CASE-MODEL.md - wspólny model danych sprawy odpieczętowania dla progów U1-U3
ROLE-TO-IAL-MATRIX.md - minimalna mapa klas ról do poziomów IAL i reguł fixed_power_bonus
FIP-MEMBERSHIP-AND-QUORUM.md - członkostwo, aktywność i quorum Federacji Izb Pieczęciowych
PROCEDURAL-REPUTATION-SPEC.md - specyfikacja domen, sygnałów i przeliczania reputacji proceduralnej
RAW-SIGNAL-POLICY.md - ochrona surowego sygnału, tryby transformacji stylu, metaznaczniki i ślad audytowy
UNIVERSAL-BASIC-COMPUTE.md - minimalny model Proof-of-Personhood, nieodbieralne minimum compute, ograniczona trans-federacyjność i rozliczenia UBC
UBC-LIMIT-PROFILES.md - kanoniczne profile limitów UBC, profile przenośności i minimalny most/rejestr FIP dla trans-federacyjnego PoP
SWARM-ECONOMY-SUFFICIENCY.md - próg dostatku, hamulce koncentracji, wspólny obieg nadwyżek i bariera między nagrodą a władzą proceduralną
PANEL-SELECTION-PROTOCOL.md - procedura kwalifikacji, losowania, veta i uzupełniania składu panelu ad-hoc
REPUTATION-VALIDATION-PROTOCOL.md - protokół walidacji mechanizmów reputacyjnych
ENTRENCHMENT-CLAUSE.md - procedura obrony konstytucyjnej i klauzula wieczności
inne dokumenty polityk zapisanych w kodzie (ang. policy-as-code) lub dokumenty wykonawcze z katalogu doc/normative/50-constitutional-ops/, które jawnie wskazują swój typ i podstawę konstytucyjną

Ustawy wykonawcze konkretyzują Konstytucję i Źródła wykładni. Mogą zaostrzać wymogi (np. w trybie CORP_COMPLIANT), ale nie mogą osłabiać żadnego wyższego poziomu.

Poziom 4 - Polityki federacyjne¶

Parametry, konfiguracje i reguły lokalne poszczególnych federacji. Obejmują:

progi reputacyjne,
parametry mechanizmów nagradzania,
lokalne rozszerzenia ról,
konfiguracje trybów (normalny / kryzysowy / pomocowy).

Polityki federacyjne są autonomiczne w zakresie niepokrywającym się z wyższymi poziomami. Federacja może je swobodnie kształtować, o ile nie naruszają Poziomów 0-3.

Poziom 5 - Materiały pochodne i wdrożeniowe (ang. onboarding)¶

Dokumenty pomocnicze, które nie mają własnej mocy normatywnej, lecz streszczają, mapują albo ułatwiają korzystanie z dokumentów wyższych poziomów. Obejmują:

NODE-RIGHTS-CARD.md - wyciąg z praw i obowiązków węzła wraz z indeksem decyzyjnym,
listy kontrolne wdrożeniowe (ang. onboarding),
mapy procesów,
skróty operacyjne i materiały szkoleniowe.

Dokument Poziomu 5:

nie może tworzyć nowych obowiązków ani uprawnień,
w razie rozbieżności przegrywa z dokumentem źródłowym,
powinien wskazywać źródło każdego twierdzenia przez artykuł lub dokument bazowy.

3. Zasady rozstrzygania kolizji¶

W razie sprzeczności między poziomami - poziom wyższy ma pierwszeństwo.
W razie sprzeczności w ramach tego samego poziomu - stosuje się procedurę z Art. XIV Konstytucji (test odwracalności, proporcjonalności, jawności).
W razie sprzeczności między wersjami językowymi tego samego dokumentu - pierwszeństwo ma wersja polska, o ile nie wykazano, że rozbieżność wynika z błędu tłumaczenia.
Dokument niższego poziomu, który faktycznie narusza wyższy poziom, jest nieważny w zakresie naruszenia od momentu stwierdzenia naruszenia, nie od momentu publikacji.

4. Procedura oznaczania sekcji w Źródłach wykładni¶

Każda sekcja doc/normative/30-core-values/CORE-VALUES.md, doc/normative/30-core-values/CORE-VALUES.md i doc/normative/20-vision/VISION.md POWINNA zawierać w nagłówku tag:

### Nazwa sekcji `[wartość]`

lub

### Nazwa sekcji `[mechanizm - hipoteza]`

Sekcje nieoznaczone są domyślnie traktowane jako [wartość], chyba że opisują konkretny algorytm, parametr liczbowy lub schemat tokenowy - wówczas domyślnie [mechanizm - hipoteza].

5. Wejście w życie¶

Niniejszy dokument wchodzi w życie po formalnym przyjęciu zgodnie z procedurą zmiany Konstytucji (Art. XVI), ponieważ modyfikuje sekcję "Moc normatywna i wykładnia".