Protokół walidacji mechanizmów reputacyjnych DIA¶

Status dokumentu¶

Pole	Wartość
`policy-id`	`DIA-REP-VALID-001`
`typ`	Ustawa wykonawcza (Poziom 3 hierarchii normatywnej)
`wersja`	0.1.0-draft
`podstawa`	Art. VII.4-5, Art. XIV Konstytucji; `doc/normative/30-core-values/CORE-VALUES.md` sekcja "Reputacja jako dźwignia, nie władza"
`status mechanizmów`	`[mechanizm - hipoteza]` zgodnie z `NORMATIVE-HIERARCHY.md`

1. Cel dokumentu¶

Mechanizmy reputacyjne opisane w doc/normative/30-core-values/CORE-VALUES.md - ważony głos, spływające punkty uznania, krzywe podliniowe (ang. sublinear), detekcja karteli, domniemanie konfliktu interesów przy braku danych (COI-by-default) - są hipotezami architektonicznymi. Żaden z nich nie został zweryfikowany empirycznie w środowisku zbliżonym do DIA.

Niniejszy protokół definiuje:

klauzulę eksperymentalną dla mechanizmów reputacyjnych,
metryki zdrowia, które muszą być mierzone,
progi alarmowe i mechanizm bezpiecznika proceduralnego (ang. circuit breaker),
minimalny przebieg walidacji.

Celem nie jest blokowanie wdrożenia, lecz zaprojektowanie drogi od hipotezy do normy z zachowaniem bezpieczeństwa.

2. Klauzula eksperymentalna¶

Propozycja zapisu do umieszczenia w Art. VII Konstytucji lub w preambule sekcji reputacyjnej doc/normative/30-core-values/CORE-VALUES.md:

Mechanizmy reputacyjne opisane w niniejszym dokumencie, w szczególności: ważony głos w rozstrzygnięciach, spływające punkty uznania, krzywe podliniowe (ang. sublinear) przyrostów, detekcja karteli i asymetria ryzyka reputacyjnego, mają status hipotez architektonicznych. Przed nadaniem im mocy normatywnej wymagają walidacji empirycznej w co najmniej dwóch niezależnych federacjach przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, z pomiarem metryk zdrowia zdefiniowanych w niniejszym protokole. Do czasu pomyślnej walidacji federacja może wdrożyć mechanizmy w trybie eksperymentalnym z obowiązkowym bezpiecznikiem proceduralnym (ang. circuit breaker).

3. Metryki zdrowia reputacji¶

3.1. Metryki podstawowe (obowiązkowe)¶

Każda federacja wdrażająca mechanizmy reputacyjne MUSI mierzyć i raportować następujące metryki w cyklach nie dłuższych niż 30 dni.

M1: Współczynnik koncentracji reputacji (Gini)¶

Parametr	Wartość
Co mierzy	Czy rozkład reputacji tworzy oligarchię
Definicja	Współczynnik Gini'ego rozkładu zagregowanej reputacji wszystkich aktywnych węzłów w federacji
Próg alarmowy	Gini > 0.65
Próg bezpiecznika proceduralnego	Gini > 0.80
Częstotliwość pomiaru	Co 7 dni (okno kroczące 30 dni)

M2: Czas do progu wpływu¶

Parametr	Wartość
Co mierzy	Czy bariera wejścia rośnie w czasie (ossifikacja)
Definicja	Mediana czasu (w dniach) od pierwszego wkładu nowego węzła do osiągnięcia progu, przy którym węzeł uzyskuje ważony głos (A1 reputacji)
Próg alarmowy	Wzrost > 50% względem mediany z pierwszego kwartału walidacji
Próg bezpiecznika proceduralnego	Wzrost > 100% (podwojenie)
Częstotliwość pomiaru	Co 30 dni

M3: Wskaźnik detekcji karteli¶

Parametr	Wartość
Co mierzy	Skuteczność systemu antykartelowego
Definicja	Stosunek wykrytych wzorców kartelowych (wzajemne podbijanie, spływanie w zamkniętych grupach) do łącznej liczby transakcji reputacyjnych
Próg alarmowy	> 5% transakcji flagowanych jako kartelowe
Próg bezpiecznika proceduralnego	> 15% transakcji flagowanych LUB wzrost > 3x w jednym cyklu pomiarowym
Częstotliwość pomiaru	Co 7 dni

M4: Korelacja reputacja-jakość decyzji¶

Parametr	Wartość
Co mierzy	Czy dźwignia reputacyjna jest uzasadniona jakością
Definicja	Korelacja Spearmana między rangą reputacyjną węzła a jakością jego decyzji mierzoną przez wyrocznie (trafność predykcji, dotrzymanie kontraktów, jakość aktualizacji)
Próg alarmowy	ρ < 0.3 (słaba korelacja: reputacja nie odzwierciedla jakości)
Próg bezpiecznika proceduralnego	ρ < 0.1 lub ρ < 0 (reputacja jest antysygnałem jakości)
Częstotliwość pomiaru	Co 30 dni (wymaga danych z wyroczni)

M5: Wskaźnik rotacji w górnej warstwie reputacyjnej¶

Parametr	Wartość
Co mierzy	Czy górna warstwa jest zamrożona (oligarchia) czy dynamiczna
Definicja	Odsetek węzłów w górnym decylu reputacji, które w ciągu ostatnich 90 dni weszły do tego decyla lub z niego wypadły
Próg alarmowy	Rotacja < 10% (zamrożenie)
Próg bezpiecznika proceduralnego	Rotacja < 5% przez dwa kolejne cykle
Częstotliwość pomiaru	Co 30 dni

3.2. Metryki dodatkowe (zalecane)¶

M6: Odsetek decyzji z deklaracją COI - mierzy, czy zasada domniemania konfliktu interesów przy braku danych (COI-by-default) jest faktycznie stosowana. Próg alarmowy: < 20% decyzji ważonych z jakąkolwiek deklaracją COI (sugeruje, że mechanizm jest martwy).
M7: Entropia rozkładu źródeł spływającej reputacji - mierzy, czy punkty uznania pochodzą z wielu źródeł, czy z kilku dominujących. Niska entropia oznacza ryzyko kliki.
M8: Czas powrotu po utracie reputacji - mierzy, czy system pozwala na naprawę i reintegrację (Art. XVI.4), czy kary są de facto permanentne.

4. Bezpiecznik proceduralny (ang. circuit breaker)¶

4.1. Definicja¶

Bezpiecznik proceduralny (ang. circuit breaker) to automatyczny mechanizm bezpieczeństwa, który wyłącza dźwignię reputacyjną i przywraca równy głos, gdy metryki zdrowia przekraczają zdefiniowane progi.

4.2. Zasada działania¶

Stan normalny: dźwignia reputacyjna aktywna
       ->
Metryka przekracza próg alarmowy
       ->
[ALARM] -> raport do operatorów federacji + wpis w logu
       -> (jeśli brak korekty w ciągu 14 dni LUB próg bezpiecznika proceduralnego)
       ->
[CIRCUIT BREAK] -> automatyczne wyłączenie dźwigni reputacyjnej
       ->
Federacja wraca do RÓWNEGO GŁOSU dla wszystkich węzłów
       ->
Analiza przyczyn, korekta parametrów, ponowna walidacja
       ->
Reaktywacja dźwigni (wymaga jawnej decyzji dotyczącej ładu organizacyjnego (ang. governance) ze współpodpisem (ang. multisig))

4.3. Warunki bezpiecznika proceduralnego¶

Bezpiecznik proceduralny aktywuje się automatycznie, gdy dowolna z poniższych sytuacji wystąpi:

Którakolwiek metryka podstawowa (M1-M5) przekracza próg bezpiecznika proceduralnego.
Dwie lub więcej metryk podstawowych jednocześnie przekraczają próg alarmowy.
Metryka M4 (korelacja reputacja-jakość) spada poniżej 0 (reputacja jest antysygnałem).

4.4. Skutki bezpiecznika proceduralnego¶

Ważony głos w rozstrzygnięciach -> równy głos (1 węzeł = 1 głos).
Spływające punkty uznania -> wyłączone (nagrody bez dopłaty systemowej).
Reputacja jest nadal mierzona i wyświetlana, ale nie ma mocy operacyjnej.
Stan zadziałania bezpiecznika proceduralnego (ang. circuit break) jest logowany i publicznie widoczny.

4.5. Reaktywacja¶

Reaktywacja dźwigni reputacyjnej po zadziałaniu bezpiecznika proceduralnego wymaga:

Identyfikacji przyczyny przekroczenia progu.
Korekty parametrów mechanizmu.
Ponownej walidacji przez co najmniej 30 dni z metrykami poniżej progów alarmowych.
Jawnej decyzji dotyczącej ładu organizacyjnego (ang. governance) ze współpodpisem (ang. multisig) (Art. VII.9).

5. Przebieg walidacji¶

5.1. Faza 0: Symulacja (przed wdrożeniem)¶

Symulacja mechanizmów reputacyjnych na danych syntetycznych i/lub historycznych.
Testowanie scenariuszy: Sybil, kartele, ossyfikacja, masowy napływ nowych węzłów.
Kalibracja wstępna progów i parametrów.
Czas trwania: zależny od dostępności danych, minimum 30 dni.

5.2. Faza 1: Tryb cienia (ang. shadow mode; wdrożenie bez mocy operacyjnej)¶

Mechanizmy reputacyjne działają równolegle do systemu równego głosu.
Reputacja jest mierzona, ale nie wpływa na decyzje.
Metryki zdrowia są zbierane i raportowane.
Czas trwania: minimum 3 miesiące w co najmniej jednej federacji.
Kryterium przejścia: wszystkie metryki podstawowe poniżej progów alarmowych przez cały okres.

5.3. Faza 2: Pilot z bezpiecznikiem proceduralnym (ang. circuit breaker;¶

ograniczone wdrożenie)

Dźwignia reputacyjna jest aktywowana w co najmniej dwóch niezależnych federacjach.
Bezpiecznik proceduralny jest aktywny.
Metryki zdrowia są monitorowane w cyklach 7-dniowych.
Czas trwania: minimum 6 miesięcy.
Kryterium przejścia: brak aktywacji bezpiecznika proceduralnego, wszystkie metryki poniżej progów alarmowych przez >=80% okresu.

5.4. Faza 3: Walidacja i formalizacja¶

Po pomyślnym przejściu Fazy 2:

Publikacja raportu walidacyjnego (dane, metryki, anomalie, wnioski).
Kontradyktoryjny przegląd (ang. adversarial review) raportu przez niezależny zespół kontrtestujący (ang. red-team).
Propozycja formalizacji: zmiana statusu mechanizmów z [mechanizm - hipoteza] na [mechanizm - zwalidowany] w doc/normative/30-core-values/CORE-VALUES.md.
Decyzja federacji o formalnym przyjęciu (procedura z Art. XVI dla zmian o średniej stawce).

6. Parametry konfigurowalne na poziomie federacji¶

Poniższe parametry są domyślne i mogą być zmieniane przez federację w ramach polityk federacyjnych (Poziom 4 hierarchii normatywnej). Federacja nie może wyłączyć bezpiecznika proceduralnego (ang. circuit breaker) ani podwyższyć progów powyżej wartości domyślnych.

Parametr	Wartość domyślna	Zakres dopuszczalny
`gini_alarm_threshold`	0.65	<= 0.65
`gini_breaker_threshold`	0.80	<= 0.80
`time_to_influence_alarm_pct`	50% wzrost	<= 50%
`cartel_alarm_pct`	5%	<= 5%
`correlation_alarm_rho`	0.3	>= 0.3
`top_decile_rotation_alarm`	10%	>= 10%
`shadow_mode_min_months`	3	>= 3
`pilot_min_months`	6	>= 6
`pilot_min_federations`	2	>= 2
`measurement_cycle_days`	7	<= 7

Interpretacja: federacja może być ostrożniejsza (niższe progi, dłuższa walidacja), ale nie łagodniejsza niż wartości domyślne.

7. Relacja z innymi dokumentami¶

Konstytucja Art. VII.4-5: Niniejszy protokół operacjonalizuje zasadę, że reputacja jest zabezpieczeniem, nie statusem.
doc/normative/30-core-values/CORE-VALUES.md - "Reputacja jako dźwignia, nie władza": źródło mechanizmów poddawanych walidacji. Po pomyślnej walidacji sekcja zmienia status z [mechanizm - hipoteza] na [mechanizm - zwalidowany].
NORMATIVE-HIERARCHY.md: Wyjaśnia, dlaczego mechanizmy z core values nie mają automatycznie mocy normatywnej.
ENTRENCHMENT-CLAUSE.md: Jeśli zwalidowany mechanizm reputacyjny zacznie naruszać rdzeń nienegocjowalny (np. godność, prawo do wyjścia), podlega zarzutowi niekonstytucyjności.
AUTONOMY-LEVELS.md: Głosowanie reputacyjne wymaga poziomu autonomii A0 (propozycja i zatwierdzenie przez człowieka).