Polityka surowego sygnału i transformacji stylu DIA¶

Status dokumentu¶

Pole	Wartość
`policy-id`	`DIA-RAW-001`
`typ`	Ustawa wykonawcza (Poziom 3 hierarchii normatywnej)
`wersja`	`0.1.0-draft`
`podstawa`	Art. II.8-9, III.1-4, XI.7 Konstytucji DIA; `doc/normative/30-core-values/CORE-VALUES.md` sekcja "Prawo do surowego sygnału"
`status mechanizmów`	tryby sygnału, podstawy transformacji i model metaznaczników są normatywne; warstwa prezentacji może być federacyjnie parametryzowana

1. Cel dokumentu¶

Konstytucja przyznaje użytkownikowi prawo do surowego sygnału oraz wymaga, by każda transformacja przez AI, w tym tłumaczenie, streszczenie, agregacja lub redakcja ujawnianego śladu, pozostawiała metaznacznik. Brakuje jednak dokumentu wykonawczego, który definiuje:

jakie są tryby pracy na wypowiedzi,
kiedy transformacja jest dozwolona,
jakie metaznaczniki są obowiązkowe,
jak pozostawić ślad audytowy takiej ingerencji.

Niniejszy dokument operacjonalizuje te obowiązki.

2. Zasada ogólna¶

Surowy sygnał użytkownika jest dobrem chronionym.
Domyślnym trybem pracy systemu jest zachowanie charakterystyki wypowiedzi, a nie jej wygładzanie, profesjonalizowanie ani estetyzowanie.
Transformacja wypowiedzi może nastąpić wyłącznie na podstawie:
- jawnego żądania użytkownika,
- jawnej polityki użytkownika,
- minimalnie koniecznej redakcji ochronnej,
- wyjątku zgodnego z EXCEPTION-POLICY.md.
Brak podstawy proceduralnej oznacza zakaz transformacji.

3. Tryby sygnału¶

System MUSI rozróżniać co najmniej następujące tryby:

Tryb	Znaczenie
`raw`	sygnał zachowany bez celowej transformacji stylu, tonu i struktury poza technicznym przeniesieniem
`structured`	treść uporządkowana lub zmapowana na strukturę, ale bez celowego wygładzania charakteru wypowiedzi
`transformed`	styl, ton, forma lub poziom formalizacji zostały świadomie zmienione
`redacted`	sygnał został ograniczony lub zamaskowany z przyczyn ochronnych, prywatnościowych albo prawnych

structured nie może być używane jako furtka do niejawnego wygładzania sygnału. Jeżeli porządkowanie zmienia charakter wypowiedzi w sposób istotny dla odbioru, należy użyć trybu transformed.

4. Dopuszczalne podstawy transformacji¶

4.1. Jawne żądanie użytkownika¶

Transformacja jest dopuszczalna, gdy użytkownik jawnie prosi o:

skrót,
listę zadań,
tłumaczenie,
agregację wielu sygnałów,
zmianę tonu,
zmianę formalności,
wygładzenie albo redakcję stylistyczną,
inne przekształcenie semantycznie równoważne.

4.2. Polityka użytkownika¶

Użytkownik może ustawić trwałą politykę transformacji, o ile:

polityka jest jawna,
można ją wyłączyć,
nie ukrywa przed użytkownikiem faktu, że sygnał został przetworzony.

4.3. Redakcja ochronna¶

Bez żądania użytkownika dopuszczalne są wyłącznie transformacje minimalnie konieczne dla:

ochrony danych wrażliwych,
ograniczenia ryzyka bezpośredniej krzywdy,
spełnienia obowiązku prawnego lub konstytucyjnego,
ochrony sygnalisty lub osoby narażonej na odwet.

Taka operacja powinna być możliwie najwęższa i używać trybu redacted, nie transformed, chyba że rzeczywiście zachodzi dodatkowa transformacja stylu. Redakcja ujawnianego śladu jest transformacją i MUSI pozostawić odniesienie do oryginalnego śladu dostępne zgodnie z właściwą polityką audytu. Agregacja wielu sygnałów MUSI zachować pochodzenie składników albo jawnie oznaczyć jego utratę; NIE MOŻE przedstawiać syntezy jako nieprzetworzonej wypowiedzi jednej osoby.

4.4. Wyjątek proceduralny¶

Odstępstwo od powyższych zasad wymaga wyjątku zgodnego z EXCEPTION-POLICY.md i nie może stać się trybem domyślnym.

5. Metaznaczniki¶

5.1. Reguła obowiązkowa¶

Jeżeli wynik nie jest trybem raw, system MUSI dołączyć metaznacznik widoczny dla odbiorcy końcowego albo jednoznacznie dostępny w tym samym interfejsie.

5.2. Minimalne pola metaznacznika¶

signal_marker:
  mode: "transformed" # raw | structured | transformed | redacted
  actor: "ai"         # ai | human | hybrid
  requested_by: "user" # user | user_policy | safety_policy | exception
  basis_ref: "[prompt / policy-id / exception-id / rule-id]"
  operations:
    - "tone_shift"
    - "structure_extraction"
  visible_to_user: true

5.3. Minimalna semantyka operacji¶

operations POWINNO używać słownika kontrolowanego, obejmującego co najmniej:

structure_extraction,
summarization,
translation,
aggregation,
tone_shift,
formality_shift,
style_polish,
safety_redaction,
privacy_redaction,
trace_redaction.

6. Ślad audytowy transformacji¶

Każda transformacja różna od raw MUSI pozostawić ślad audytowy:

signal_transform_event:
  transform_id: "[unikalny identyfikator]"
  source_ref: "[wiadomość / segment / artefakt]"
  input_mode: "raw"
  output_mode: "structured"
  actor_type: "ai"
  requested_by: "user"
  basis_ref: "[referencja]"
  operations:
    - "structure_extraction"
  created_at: "[timestamp]"

Ślad nie musi ujawniać pełnej treści transformowanego sygnału wszystkim uczestnikom, ale MUSI być dostępny zgodnie z zasadami minimalnego ujawnienia dla audytu, odwołania i analizy nadużyć.

7. Testy zgodności¶

System nie spełnia tej polityki, jeżeli zachodzi którykolwiek z warunków:

domyślnie wygładza lub profesjonalizuje wypowiedzi bez podstawy,
ukrywa przed użytkownikiem fakt transformacji,
używa trybu structured do ukrycia realnej zmiany tonu lub stylu,
nie pozostawia basis_ref dla transformacji niebędącej trybem raw,
traktuje surową formę wypowiedzi jako domyślny powód obniżenia praw lub wiarygodności użytkownika,
przedstawia agregat wielu sygnałów jako surową wypowiedź jednej osoby albo redaguje ujawniany ślad bez oznaczenia transformacji.

8. Metryki zdrowia federacyjnego¶

Federacja powinna mierzyć co najmniej:

raw_preservation_rate - odsetek sygnałów pozostawionych w trybie raw,
non_requested_transform_rate - odsetek transformacji niewywołanych przez bezpośrednie żądanie użytkownika,
hidden_transform_incidents - liczbę wykrytych transformacji bez metaznacznika,
redaction_overreach_rate - odsetek redakcji ochronnych uznanych po review za zbyt szerokie,
appeals_on_signal_transform - liczbę odwołań dotyczących transformacji sygnału.

Wysoki non_requested_transform_rate albo hidden_transform_incidents jest sygnałem dryfu w stronę paternalizmu lub maskowania rzeczywistości.

9. Relacja do innych dokumentów¶

Konstytucja Art. II.8-9: prawo do surowego sygnału i obowiązek metaznacznika.
Konstytucja Art. III.1-4: użytkownik zachowuje kontrolę nad danymi i politykami.
Konstytucja Art. XI.7: filtr nie może działać jako ukryta cenzura.
EXCEPTION-POLICY.md: odstępstwa proceduralne i redakcje ochronne.